czwartek, 31 lipca 2014

KWIATY / ARTYKUŁY

DATA PUBLIKACJI: 01.02.2010

NUMER WYDANIA: 03/2010

Choroby wirusowe petunii



 

Prof. dr hab. Maria Kamińska
Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa
Skierniewice

Wprowadzenie nowych linii hodowlanych i nowej technologii produkcji sprawiło, że na petunii występują choroby, które przenoszone są z wegetatywnie mnożonym materiałem.


Najbardziej wyraźne są one wczesną wiosną, gdy rozsada oferowana jest do sprzedaży. Najważniejsze z tych chorób powodowane są przez wirusy: mozaiki tytoniu (TMV) i pomidora (ToMV), mozaiki ogórka (CMV) i lucerny (AlMV), aspermii pomidora (TAV), brązowej plamistości pomidora (TSWV), Y ziemniaka (PVY) oraz przejaśnienia nerwów petunii (PVCV). Niekiedy petunie są porażone przez wiroidy, a czasem przyczyną zaburzeń we wzroście i kwitnieniu (podobnych do objawów chorób wirusowych) są czynniki fizjologiczne czy agrotechniczne.

Choroby wirusowe
n Wirusy mozaiki tytoniu oraz pomidora (Tobacco mosaic virus, TMV; Tomato mosaic virus, ToMV)
Powodują lekkie zahamowanie wzrostu i żółto-zieloną mozaikę liści. Bardzo często liście są podwinięte do spodu wzdłuż brzegów, a przy silnym porażeniu powierzchnia blaszek liściowych może być zredukowana nawet do form nitkowatych. Rośliny mają brzydki pokrój i słabo kwitną, kwiaty są zdrobniałe i pstre.
TMV i ToMV są bardzo ważnymi patogenami roślin nie tylko ze względu na destrukcyjny wpływ na wielkość i jakość plonu kwiatów, ale także z powodu łatwości, z jaką są przenoszone z roślin zakażonych na zdrowe z sokiem chorych roślin na rękach, narzędziach i odzieży, z sadzonkami, opakowaniami i podłożem. Zdolność do szybkiego rozprzestrzeniania się wirusów wynika z ich bardzo długiej trwałości i odporności na niekorzystne warunki środowiska. W suchych liściach zakażonych roślin wirusy zachowują właściwości infekcyjne nawet przez kilka lat.

n Wirus mozaiki ogórka (Cucumber mosaic virus, CMV)
U roślin zakażonych CMV, 10–14 dni po infekcji występuje przejaśnienie nerwów liści wierzchołkowych, a następnie chlorotyczno-żółte, czasem nekrotyczne plamy i zasychanie dolnych liści. Na kwiatach odmian o barwie innej niż biała, mogą występować różnorodne plamy i deformacja kwiatów. Wzrost roślin jest zahamowany.
CMV jest przenoszony przez mszyce. Źródłem wirusa może być kilkaset gatunków roślin uprawnych i dziko rosnących, które nie zawsze wykazują objawy chorobowe. CMV może być przenoszony z sokiem roślin chorych na zdrowe, jednak zdarza się to rzadko.

n Wirus aspermii pomidora (Tomato aspermy virus, TAV)
Wirus powoduje zahamowanie wzrostu roślin, chlorotyczno-żółte plamy na liściach oraz deformację kwiatów. Objawy te są podobne do objawów innych wirusów.
TAV, podobnie jak CMV, jest przenoszony przez mszyce. W naturze wirus ten występuje sporadycznie, a jego źródłem są najczęściej zakażone chryzantemy i pomidory.

n Wrus Y ziemniaka (Potato virus Y, PVY) i wirus mozaiki lucerny (Alfalfa mosaic virus, AlMV
PVY powoduje rozjaśnienie nerwów i chlorotyczne plamy na liściach, zaś w kompleksie z AlMV dodatkowo białe smugi na kwiatach. Objawy porażenia przez PVY są najbardziej wyraźne w początkach kwitnienia. Z czasem są one trudne do zaobserwowania i nie mają większego wpływu na wartość handlową roślin.
PVY i AlMV przenoszone są przez mszyce, sporadycznie z sokiem chorych roślin. PVY występuje znacznie częściej niż AlMV, a jego źródłem mogą być głównie rośliny psiankowate.

n Wirus brązowej plamistości pomidora (Tomato spotted wilt virus, TSWV)
Od kilku lat TSWV wyrządza duże straty w uprawie wielu gatunków roślin pod osłonami, w tym petunii, która jest bardzo podatna na zakażenie tym patogenem. Wcześniej, przed wprowadzeniem do użytku testu ELISA, rośliny petunii zalecane były jako cenna roślina testowa służąca do wczesnego wykrywania TSWV i jego wektora – wciornastka. Rośliny petunii zakażone TSWV mają drobne, nekrotyczne plamy tylko na tych liściach, które zostały zakażone, ponieważ choroba nie rozprzestrzenia się równomiernie w całej roślinie. Niemniej jednak, przy silnym porażeniu, gdy nekrozy są bardzo liczne, liście żółkną i zasychają, wzrost roślin jest zahamowany. Początkowo kwitnienie takich roślin jest słabsze, ale z czasem, w dobrych warunkach uprawy różnice zanikają.
TSWV jest przenoszony przez wciornastka zachodniego Frankliniella occidentalis. W uprawie pod osłonami, objawy chorobowe rozwijają się bardzo szybko. U odmian wrażliwych, od zakażenia do wystąpienia pierwszych nekrotycznych plam upływa 3–5 dni.

n Wirus przejaśnienia nerwów petunii (Petunia vein clearing virus, PVCV)
Jest to nowy, stosunkowo mało poznany wirus. Poraża tylko petunię i powoduje chlorotyczne rozjaśnienie lub otaśmienie nerów oraz zdrobnienie i deformacje liści. Objawy są wyraźne podczas niskiego natężenia światła, pod koniec zimy i wczesną wiosną, a ustępują przy długim dniu. Fakt ten może sprzyjać mnożeniu roślin pozornie zdrowych i szerzeniu się wirusa.
Brak jest doniesień na temat naturalnych wektorów wirusa. Wirus nie jest przenoszony przez mszyce czy z sokiem chorych roślin. Prawdopodobnie przenoszony jest przez pyłek, nasiona i siewki roślin zakażonych.

Wiroidy
Petunia jest rośliną żywicielską trzech wiroidów: karłowatości chryzantemy (Chrysanthemum stunt viroid, CSVd), karłowatości wierzchołkowej pomidora (Tomato apical stunt viroid, TASVd) i wrzecionowatości bulw ziemniaka (Potato spindle tuber viroid, PSTVd). Rośliny petunii zakażone wiroidami nie wykazują żadnych objawów chorobowych i kwitną jak zdrowe. Mogą jednak stanowić duży problem, jeśli w jednym obiekcie uprawiane są różne gatunki roślin. Wiroidy, podobnie jak wirusy, przenoszone są na inne rośliny z sokiem zakażonych petunii, z wegetatywnie mnożonym materiałem, a czasem z pyłkiem i nasionami roślin. W uprawie pod osłonami, wiroidy są przenoszone z petunii na inne gatunki roślin ozdobnych, a zwłaszcza na pomidora i wywołują groźne objawy chorobowe.
Problem pojawił się w ostatnich latach w związku z niekontrolowaną międzynarodową wymianą materiału roślinnego i dowodzi, że handel roślinami ozdobnymi, nietestowanymi, które nie wykazują objawów chorobowych, może prowadzić do nieświadomego szerzenia się patogenów, także wiroidów.

Diagnozowanie
Porażenie petunii przez wirusy można wykazać przy użyciu testu serologicznego ELISA oraz RT-PCR, a wiroidy tylko metodą RT-PCR. Ze względu na możliwość porażenia roślin kilkoma wirusami, wskazane jest też stosowanie testu biologicznego.

Ochrona roślin
Ze względu na to, że wirusy i wiroidy przenoszone są z wegetatywnie mnożonym materiałem, nie można rozmnażać roślin zakażonych. Należy unikać sąsiedztwa chwastów i wszelkich roślin mogących być źródłem infekcji, a zwłaszcza chorych, podejrzanych o porażenie, o nieznanej zdrowotności. Uprawa roślin ozdobnych i warzyw w jednym obiekcie może być ryzykowna. Wprowadzając do gospodarstwa nowe gatunki i odmiany roślin należy zachować daleko idącą ostrożność. Testowanie na obecność wirusów i wiroidów jest wprawdzie kosztowne, ale w wielu sytuacjach może być konieczne i opłacalne.
Zapobieganie przenoszeniu wirusów i wiroidów polega głównie na chemicznym zwalczaniu wektorów wirusów – mszyc i wciornastków, a ze względu na silnie infekcyjne właściwości wielu wirusów i wiroidów – na przestrzeganiu zasad higieny pracy, a zwłaszcza częstym myciu i płukaniu rąk mlekiem, zmianie odzieży ochronnej, dezynfekcji narzędzi pracy. Zabiegi te mogą być skuteczne jeżeli są połączone z usuwaniem i niszczeniem roślin chorych i podejrzanych o porażenie, oraz gdy po skończonym cyklu produkcyjnym dokona się gruntownego porządku, wymiany i dezynfekcji podłoża.

Choroby nieinfekcyjne
W ostatnich latach na młodych roślinach petunii obserwowano następujące objawy, które nie były spowodowane zakażeniem przez znane patogeny.
Nekrozę i zamieranie liści obserwowano na roślinach prawdopodobnie w związku z zastosowaniem niewłaściwego stężenia pyretroidu do zwalczenia wciornastka. Zahamowanie wzrostu, deformacja i nekroza liści wystąpiły u roślin, które znajdowały się na zewnątrz i były narażone na działanie niskich temperatur. Po przeniesieniu do szklarni rośliny te rozwijały się normalnie.
Przypuszcza się, że zmiany w barwie liści mają podłoże genetyczne, zaś deformacja liści ma związek z warunkami agrotechnicznymi. n

Fot. Maria Kamińska

 



KOMENTARZY: 0
TWOJA OCENA:
Trwa wysyłanie Twojej oceny...
Jeszcze nie ocenione. Bądź pierwszym, który oceni ten wpis!
Kliknij pasek ocen aby ocenić wpis.

Dodaj komentarz

Nick:
Treść komentarza:

Wpisz kod z obrazka:

Jeżeli chcą Państwo zamieścić komentarz do tego artykułu, prosimy o wypełnienie znajdującego się po lewej formularza.

Państwa komentarz będzie widoczny po akceptacji przez administratora. Hortpress Sp. z o.o. zastrzega sobie prawo do usunięcia komentarzy bez konieczności podania powodu.

Prezentowane komentarze nie przedstawiają stanowiska Hortpress Sp. z o.o., a jedynie ich autorów.