Objawy niedoborów cynku na pędzie jabłoni

Joanna Łaszcz-Zakorczmenna, Ekoplon S.A.

Dokarmianie drzew i krzewów owocowych cynkiem (Zn) weszło już do kanonu zabiegów agrotechnicznych w sadach i jagodnikach. Mimo powszechności tych zabiegów pojawiają się wciąż wątpliwości lub niedomówienia odnośnie roli tych zabiegów. Wiele z powszechnie panujących opinii na temat roli cynku jest jak najbardziej słuszna, jednakże często pomijamy inne ważne aspekty zaopatrzenia roślin w ten składnik.

Całkowita zawartość cynku w wierzchniej warstwie gleby jest silnie zróżnicowana i może zawierać się w przedziale 20-100 mg Zn/kg gleby. Jednakże tylko niewielka jego część jest dostępna dla roślin i wynosi zwykle kilka mg Zn. W glebie, podobnie jak w przypadku innych składników, istnieje szereg czynników warunkujących przyswajanie cynku (właściwości sorpcyjne gleby, odczyn gleby, zawartość fosforanów, zawartość materii organicznej, zawartość mikroorganizmów). Do najważniejszych czynników warunkujących przyswajanie cynku należy odczyn gleby i zawartość fosforanów. Dostępność tego pierwiastka wzrasta na glebach o odczynie kwaśnym, a maleje pod wpływem stosowania nawozów wapniowych. Dużym ograniczeniom ulega również w wyniku nawożenia fosforem, który jest jego silnym antagonistą. W glebach naszego kraju zawartość cynku kształtuje się na średnim poziomie i na większości powierzchni (poniżej 50% gleb) cechuje się niską zawartością przyswajalnych form tego składnika, jednakże w niektórych regionach udział ten zawiera się w granicach 50-70% (większość woj. lubelskiego, warmińsko-mazurskiego i dolnośląskiego).

Rola cynku w roślinie jest wielokierunkowa, dlatego też jego prawidłowy poziom wpływa na szereg funkcji metabolicznych, hormonalnych i budulcowych. Mimo szeregu funkcji cynku, najważniejsze z nich związane są z udziałem w reakcjach enzymatycznych oraz pośrednim wpływem na hormony roślinne. Wpływa on na proces fotosyntezy, oddychania, a także warunkuje prawidłowe wykorzystanie azotu oraz syntezę cukrów (w tym skrobi).

Uważa się również, że cynk odgrywa znaczącą rolę w odporności roślin na stres związany ze spadkiem temperatury. Obserwacje prowadzone w sadach potwierdzają, że drzewa, które znoszą lepiej znaczne spadki temperatury zimą oraz wiosenne przymrozki zawierają w swym składzie podwyższoną zawartość cynku w porównaniu do tych, które takim uszkodzeniom ulegają. Działanie to można przypisywać specyficznym funkcjom omawianego pierwiastka, który działa ochronnie na strukturę białek oraz ich syntezę (co przekłada się na regenerację ewentualnych uszkodzeń).

Niedostatek cynku u drzew wpływa na cechy morfologiczne, wzrost i plenność rośliny. Powszechną chorobą spowodowaną niedoborem cynku jest rozetko- watość liści drzew owocowych. Choroba ta przejawia się wykształcaniem drobnych, wąskich liści osadzonych na pędzie o skrajnie krótkich międzywęźlach, a liście ulegają chlorozie (fot. 1).

Oprócz wpływu na części nadziemne, niedobór cynku oddziałuje też na system korzeniowy. W warunkach niedoboru cynku wzrost korzeni zostaje zahamowany, ponadto następuje deformacja wierzchołków korzeni i są one pozbawione włośników. Konsekwencją takiej reakcji roślin jest zakłócenie pobierania pozostałych składników pokarmowych oraz wody, co w efekcie wpływa na wzrost wegetatywny oraz plon owoców.

Zaburzenia związane ze wzrostem części wegetatywnych (skrócenie pędów) są związane z pośrednią rolą cynku w gospodarce hormonalnej roślin, a dokładnie z syntezą auksyn. Hormony te powstają z aminokwasu - tryptofanu, którego powstawanie jest bezpośrednio związane z cynkiem. Dlatego przy niedoborze cynku rośliny nie są w stanie wyprodukować odpowiednich ilości tryptofanu czyli substratu do produkcji auksyn. Niedobór auksyn powoduje w roślinie szereg innych zaburzeń związanych z rozchwianiem stosunku poszczególnych hormonów. Przykładem może być reakcja roślin rzadko przypisywana niedoborom cynku - przedwczesne starzenie się liści niezwiązane z porażeniem chorobami czy też niedoborem magnezu i zwykle nadmiarem manganu, co jest w dużym uproszczeniu spo-wodowane zbyt wczesną syntezą większych ilości ABA (kwasu abscysynowego) pojawiającego się naturalnie w dużych stężeniach pod koniec okresu wegetacji w starzejących się liściach (fot. 2, 3).

Odpowiedni poziom auksyn w okresie rozwoju liści wpływa również na prawidłowe wykształcenie w nich wiązek przewodzących, co wpływa na transport do nich wody i składników pokarmowych, a także odprowadzanie asymilatów do owoców i pędów.

Niedobór cynku wpływa również w sposób bezpośredni na plony owoców. Wynika to z faktu, że u roślin cierpiących na niedobór tego składnika wytwarza się mniej pąków kwiatowych i kwiatów, co znacznie ogranicza plonowanie.

Z powyższych względów należy zadbać o dobre zaopatrzenie drzew w cynk nie tylko w sadach owocujących, ale również w nowych nasadzeniach. W pierwszym przypadku dobre zaopatrzenie w ten pierwiastek wpłynie korzystnie na prawidłowe wykształcanie pędów jednorocznych i pąków kwiatowych, a w drugim przypadku rola cynku będzie związana zarówno z rozwojem części nadziemnych, jak również z prawidłową regeneracją i rozbudową systemu korzeniowego. Oczywiście o cynku nie należy zapominać także w produkcji szkółkarskiej, pamiętając o jego wpływie na prawidłowy rozwój pędów i korzeni.

W świetle znaczenia cynku dla roślin sadowniczych należy pamiętać o zabiegach wczesnowiosennych, ale nie należy zapominać o zaopatrzeniu w ten składnik w trakcie całego sezonu. Drzewa i krzewy pobierają cynk i potrzebują tego mikroskładnika przez cały okres wegetacji. Aby nawożenie tym pierwiastkiem było skuteczne (i bezpieczne) należy skupić uwagę na odpowiednim dawkowaniu. Wczesnowiosenne duże dawki cynku aplikowane w postaci oprysków powinny wynosić 200-300 g/ha, podczas gdy w pełni wegetacji, po pojawieniu się liści, takie dawki byłyby fitotoksyczne. Po kwitnieniu, w okresie rozwoju owoców, aplikacja cynku w postaci zabiegów dokarmiania dolistnego powinna wynosić 30-50 g/ha w odstępie 2-3 tygodni. Mimo pozornie małych wymagań, składnik ten należy obowiązkowo dostarczać roślinom (2-3 zabiegi). Najlepiej połączyć go z innymi nawozami dolistnymi, aplikowanymi w tym czasie, bądź wybrać nawozy wieloskładnikowe zawierające cynk.

Artykuł pochodzi z nr 2/2012 czasopisma „Sad Nowoczesny"