Prelegenci i organizatorzy seminarium

Możliwości i nowatorskie rozwiązania omawiano podczas seminarium zorganizowanego przez Ambasadę Królestwa Niderlandów, Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Ogrodnictwa, AVAG oraz Bank BGŻ (Warszawa, 26 listopada ub. roku).

O rozwoju ogrodnictwa w Holandii mówił Harm Maters, dyrektor Platformy Zaopatrzenia Ogrodnictwa Szklarniowego AVAG. Od 1980 r. liczba gospodarstw w tym kraju zmniejszyła się o 50%, a powierzchnia upraw wzrosła o 20%. Obecnie wynosi 10 tys. ha. Powstało wiele wyspecjalizowanych firm zajmujących się budową (systemy zamknięte i półzamknięte) i wyposażeniem obiektów (systemy nawadniające, dozowanie CO2, doświetlanie LED, ogrzewanie, ekrany, produkcja energii i ciepła, komputerowe sterowanie klimatem). Dzięki wykorzystaniu tych rozwiązań, holenderscy ogrodnicy dążą do uzyskiwania jak najwyższej produktywności upraw oraz wysokiej jakości warzyw przy jednoczesnym ograniczaniu kosztów produkcji. – W nadchodzących latach możemy spodziewać się wielu innowacji będących odpowiedzią na wzrastające oczekiwania konsumentów i producentów – podsumował swoje wystąpienie prelegent.

Nowe systemy

W ostatnich latach Peter Klapwijk prowadził w centrum badawczym firmy GreenQ wiele doświadczeń z uprawą pomidorów w szklarniach zamkniętych i półzamkniętych. Celem jednego z nich było uzyskanie z produkcji całorocznej 100 kg owoców z 1 m2. Aby to osiągnąć, stosowano podsadzanie starych roślin młodymi (wiosną i jesienią). Zastosowano większą odległość między rzędami (1,92 m), co umożliwiło lepsze doświetlenie niższych partii roślin. Uprawę doświetlano światłem o natężeniu 15 tys. luksów na m2, dokarmiano CO2 na poziomie 200 kg/ha/godz., stosowano także system chłodzenia pod rynnami (450 W/m2). Duży problem sprawiało obniżanie temperatury powietrza (różnice między poziomym a pionowym rozkładem temperatury). Chłodne owoce dojrzewały później, a skraplająca się na nich para wodna sprzyjała porażeniu szarą pleśnią. Najnowsze doświadczenia P. Klapwijka mają na celu obniżenie zużycia energii potrzebnej do wyprodukowania 1 kg owoców. Wykorzystywane są w nich różne rozwiązania: system schładzania uprawy z góry (100 W/m2), podwójne kurtyny i osuszanie ogrzanym powietrzem z zewnątrz (wydajność 5,3m3/m2/godz.). Taka uprawa okazała się bardziej opłacalna – zastosowane rozwiązania pozwoliły zaoszczędzić więcej energii. – Jednak największym problemem było zmniejszenie wilgotności (latem za ciepłe powietrze na zewnątrz, za niska wydajność systemu, a także porażenie przez szarą pleśń w warunkach wysokiej wilgotności) – mówił P. Klapwijk. W innym doświadczeniu szklarnię ogrzewano głównie za pomocą rury wegetacyjnej i wtedy, gdy było to konieczne. Zainstalowana folia antykondensacyjna przepuszczała więcej światła, gdyż nie skraplała się na niej woda. Wiosną zagęszczenie roślin było mniejsze (1,6–2 wierzchołka/m2), następnie zwiększono je do 3,2–4 szt./m2. Dzięki temu wilgotność w obiekcie była niższa, a rośliny łatwiej utrzymano w równowadze. Według prelegenta, dzięki tym możliwościom „zimny system uprawy” można wprowadzać nie tylko w Holandii, ale też w Europie Wschodniej. Na kolejne lata zaplanowano badania nad wykorzystaniem światła hybrydowego (LED + HD).

Specjalistyczne instalacje montowane w szklarniach pozwalają lepiej prowadzić i nadzorować całą produkcję, zwiększyć jej wydajność, obniżyć koszty zużycia energii, wody, nawozów. – Dzięki nowoczesnym rozwiązaniom, kontrola klimatu w szklarni jest łatwiejsza i może być prowadzona zdalnie. Nowoczesne urządzenia, jakimi dysponujemy, pozwalają na produkcję energii skojarzonej – prądu i ciepła – powiedział Aad van den Berg z GreenQ, reprezentujący podczas spotkania firmę Lek/Habo. Energię tę można pozyskiwać nie tylko ze spalania węgla (używanego w 90%), ale także gazu zimnego i biomasy. Wywarzany przy tym dwutlenek węgla, oczyszczony i wprowadzany do szklarni, zwiększa wydajność uprawy. Na lepsze wykorzystanie energii pozwalają szklarnie półzamknięte oraz nowy system uprawy, który jest testowany w firmie GreenQ. Ważny jest również wybór odpowiedniego oświetlenia – lampy HPS 400-600 W standardowe, 600/750/1000 W elektroniczne, a także LED produkujące mniej ciepła. Wyposażając szklarnię, należy dobrać odpowiednią instalację nawodnieniową (częstotliwość podawania wody, jej jakość, automatycznie przepłukiwane po określonej liczbie cykli), a także system usprawnienia pracy – transportu wewnętrznego czy rejestracji pracy załogi.

Konstrukcje

Budując szklarnię, należy uwzględnić m. in.: rodzaj uprawy, wielkość, wymiary poszczególnych części i warunki klimatyczne. Konstrukcja stalowa musi być także dostosowana do rodzaju podłoża. Jej wytrzymałość jest obliczona na 30 lat. Dopuszczalne obciążenie śniegiem określa specjalny program komputerowy. W warunkach Polski, zależnie od regionu, wynosi ono 25–40 kg/m2, a nawet 75 kg/m2. Dobierane są wtedy odpowiedniej grubości pręty łączące szyby. – Coraz częściej nasza firma nie tylko buduje szklarnie ale je całkowicie wyposaża. W ofercie mamy różne systemy dachów i różne rodzaje szkła (około 20). W obiektach instalujemy odpowiedni sposób wentylacji oraz system ekranów (np. QLS). Na zamówienie wykonujemy obiekty z zamontowanymi panelami solarnymi, a także „pływające” otoczone wodą – poinformował Olav Mos, dyrektor ds. sprzedaży.

 Bezpieczne nasiona

GSPP (Good Seeds and Plant Practice) to system zapobiegający pojawianiu się i rozprzestrzenianiu raka bakteryjnego powodowanego przez Clavibacter michiganensis w produkcji nasion pomidora. Będzie on obowiązywał

w najbliższych latach. – W związku ze wzrastającym zagrożeniem chorobą w 2006 r., w porozumieniu z największymi holenderskimi i francuskimi firmami nasiennymi, opracowano protokół higieny dotyczący produkcji nasion oraz rozsady w gospodarstwach wyspecjalizowanych w tym zakresie. Aby spełnić wszystkie jego wymagania w grudniu 2009 r. w Holandii powstał nowoczesny obiekt szklarniowy – poinformował Przemysław Opioła, dyrektor Rijk Zwaan Polska. Każdy etap produkcji nasion i rozsady jest kontrolowany zarówno przez wykwalifikowanych pracowników, jak i niezależne laboratoria (pobieranie próbek, testowanie). Stosowane są wszelkie środki higieny – odzież ochronna, dezynfekcja stóp i dłoni, rejestrowanie osób odwiedzających. Procedury dotyczą także wody jako jednego ze źródeł zakażenia bakterią (musi pochodzić z bezpiecznego źródła, krążyć w obiegu zamkniętym), a także materiałów i środków produkcji, które są odbierane w osobnym, wyznaczonym do tego miejscu i w razie potrzeby dezynfekowane. System GSPP dotyczy ochrony upraw pomidora przed Clavibacter michiganensis. Prawdopodobnie będzie on wkrótce stosowany w profilaktyce innych chorób (wirus mozaiki pepino, wirus mozaiki ogórka).

Osłony w Polsce

W drugiej połowie lat 90. ubiegłego wieku powierzchnia upraw pod osłonami utrzymywała się na poziomie 3043 ha. Według danych GUS, od roku 2003 jest ona dość stabilna i w 2009 r. wyniosła 6078 ha. – W ciągu ostatnich 10 lat zwiększyła się powierzchnia upraw kwiaciarskich. Szacuje się, że w stosunku do roku 2004 wzrosła o około 30%, a do 1995 r. – o 50%. Większy jest także jej udział w całkowitej powierzchni pod osłonami – w 2009 r. – 17% (w 2003 r. – 13%) – wyjaśniała prof. dr hab. Lilianna Jabłońska (SGGW, Warszawa). Rośliny ozdobne uprawia się przede wszystkim w szklarniach, wzrasta jednak zainteresowanie produkcją pod folią (uprawa roślin rabatowych i chryzantem, szkółkarstwo). W latach 2003–2004 stanowiła ona 63% (w szklarniach) i 37% (pod folią), obecnie wynosi odpowiednio: 58–59% i 41–42%. Z badań prowadzonych w Samodzielnej Pracowni Organizacji i Ogrodnictwa SGGW w 2009 r. wynika, że około 63% powierzchni zajmuje uprawa roślin na kwiat cięty (głównie róże – około 200 ha, a także gerbera, frezja, anturium, tulipany), a 37% – roślin doniczkowych (np. falenopsis). Areał warzyw jest stabilny (5450–5300 ha), nieznacznie nawet się zmniejszył, gdyż małe i stare obiekty szklarniowe lub namioty foliowe są zastępowane nowoczesnymi. Mimo to warzywa uprawia się głównie w tunelach foliowych (61–62%). Tylko 38% produkcji odbywa się w szklarniach. Najchętniej uprawiane są pomidory (44–46%), następnie ogórki – 24% oraz papryka. Dwa pierwsze gatunki w 55% rosną w tunelach foliowych, pozostałe – w 2/3.