Prof. dr hab. Józef Robak, dr Maria Rogowska

Zespół specjalistów z Instytutu Ogrodnictwa oddział Warzywnictwa w Skierniewicach, od lat 60-ych ubiegłego wieku opracowywał Program Ochrony Roślin Warzywnych i nadal współpracuje przy jego redakcji z wydawnictwem Hortpress. Gwarantuje to, że w Programie są zamieszczane najnowsze informacje dotyczące zwalczania chorób, szkodników i chwastów z autorskimi uwagami. Aktualne wydanie Programu podzielono na działy, tak aby ułatwić Państwu wyszukiwanie informacji. Ponadto po raz pierwszy zamieszczono fotografie z objawami najgroźniejszych chorób, szkodników i chwastów u poszczególnych gatunków roślin warzywnych.

W ochronie roślin uprawianych w polu, a także pod osłonami, ważną rolę spełnia metoda konwencjonalna, czyli stosowanie środków syntetycznych-chemicznych. Środki ochrony roślin dopuszczone do stosowania w warzywnictwie muszą spełniać ściśle określone i wysokie kryteria, a przede wszystkim ich stosowanie musi być bezpieczne dla ludzi, pszczół, organizmów wodnych i środowiska. W zaleceniach na 2012 rok uwzględniono określone wymogi Unii Europejskiej dotyczące ochrony roślin, a w szczególności zasady integrowanej ochrony przed chorobami, szkodnikami i chwastami. W związku z tym z programu wykreślono cały szereg środków ochrony roślin, które zostały wycofane zgodnie z ustaleniami Unii Europejskiej oraz te, których rejestracja w Polsce straciła ważność. Z tego względu, przed przystąpieniem do chemicznych zabiegów, należy dokładnie zapoznać się z nowymi zaleceniami dotyczącymi ochrony określonej uprawy.

W ostatnim czasie z rynku wycofano niemal wszystkie najbardziej efektywne środki zalecane do zaprawiania nasion, szczególnie istotne w ochronie przed chorobami. Prace badawcze i starania Instytutu Ogrodnictwa oraz wielu producentów nasion warzyw, w tym także Polskiej Izby Nasiennej umożliwiły przywrócenie stosowania Zaprawy Nasiennej T 75 DS./WS do wszystkich gatunków roślin warzywnych. Trwają dalsze badania i starania Instytutu do wprowadzenie nowych zapraw grzybobójczych i owadobójczych. Pomimo wycofania części środków w obecnym programie wprowadzone są nowe preparaty, które pozwolą na skuteczną ochronę warzyw. Do aktualnego wydania Programu włączono nowy, naturalny produkt Timorex Gold 24 EC. Na razie środek ma tylko rejestrację w ochronie pomidorów i sałaty w uprawach pod osłonami. W najbliższym czasie uzyska szerszy zakres stosowania w uprawach warzyw w ochronie integrowanej i ekologicznej. Trwają prace legislacyjne nad przywróceniem innych, dotychczas zalecanych środków naturalnych, takich jak np. Grevit 200 SL.

Preparaty naturalne i biologiczne będą odgrywały ważna rolę w integrowanej ochronie roślin warzywnych. Powodzenie w zwalczaniu danego agrofaga nie jest wyłącznie zależne od środka, jaki jest zalecany do zwalczania, ale także od sposobu jego stosowania. Przede wszystkim od terminu stosowania opartego na precyzyjnym ustaleniu zagrożenia i wyborze optymalnych warunków przeprowadzenia zabiegu, co gwarantuje uzyskanie zamierzonego efektu.
W tej edycji programu przypominamy o zwróceniu szczególnej uwagi na choroby pochodzenia bakteryjnego. Nowe choroby, o których informowaliśmy w ubiegłym roku są nadal dużym zagrożeniem dla roślin warzywnych uprawianych w polu i pod osłonami.

Wciąż poważne zagrożenie stanowią bakteriozy występujące na pomidorach w uprawie polowej, cebuli oraz warzywach kapustnych i korzeniowych.
Z chorób pochodzenia grzybowego w uprawie polowej dużym problemem nadal są: septorioza naci pietruszki (Septoria petroselini), a w uprawie kapusty pekińskiej oprócz czerni krzyżowych mączniak rzekomy. W uprawach pod osłonami wzrosło ponownie zagrożenie mączniakiem prawdziwym (Oidium lycopersici). Wciąż poważnym zagrożeniem w polu i pod osłonami są: rak bakteryjny (Corynebacterium mihiganense), bakteryjna cętkowatość pomidora (Pseudomonas syringae) oraz choroby wirusowe szczególnie takie jak: wirus mozaiki pomidora, wirus mozaiki ogórka. Ponadto wczesną wiosną w uprawach pod osłonami oraz w okresie wczesnych upraw polowych stwierdza się porażenie pomidorów przez zarazę ziemniaka (Phytoftora infestans). Zwracamy także uwagę na nowe źródła zagrożenia cebuli przez mączniaka rzekomego, powstające w okresie jesiennym i wczesnowiosennym na plantacjach cebuli uprawianej z siewu ozimego, na cebuli uprawianej z dymki ozimej i dymki sianej wiosną oraz na cebuli siedmiolatce. Poważnym zagrożeniem w uprawach cebuli z siewu ozimego jest biała zgnilizna (Sclerotium cepivorum) oraz fuzaryjna zgnilizna cebuli od piętki (Fusarium oxysporum fsp cepace).

W rejonach uprawy papryki w nie ogrzewanych tunelach foliowych coraz częściej występuje wertycylioza i fuzarioza. Stwierdzono także występowanie nowej choroby papryki - raka bakteryjnego, zwłaszcza w gospodarstwach o tradycji uprawy tej rośliny. W ostatnich latach dużym problemem jest mączniak rzekomy na warzywach kapustnych, w związku z czym zwraca się uwagę na ochronę przed tą chorobą już w okresie produkcji rozsady. Nową możliwością zwalczania kiły kapusty jest stosowanie odpowiedniej dawki nawozu azotowo-wapniowego jakim jest Perlka (dawny azotniak lecz w specjalnej granulowanej formule). Bardzo dobrym nawozem dolistnym jest Actifos, który oprócz dolistnego dokarmiania roślin efektywnie indukuje odporność roślin ogórka na mączniaka rzekomego i pomidory na zarazę ziemniaka. Ważnym elementem w ochronie roślin warzywnych jest wprowadzenie najnowocześniejszych środków grzybobójczych takich jak Ranman 400 SC i Infinito 687,5 SC do ochrony ogórków przed mączniakiem rzekomym i pomidorów przed zarazą ziemniaka. Produkty te są już znane producentom ziemniaków w ochronie przed zarazą ziemniaka.

Przypominamy także o nowelizacji programu ochrony sałaty uprawianej w gruncie i pod osłonami przed najgroźniejszymi chorobami grzybowymi (mączniakiem rzekomym, mączniakiem prawdziwym, szarą pleśnią i zgnilizną twardzikową). Do ochrony sałaty przed tymi chorobami od tego roku dozwolone jest stosowanie fungicydu Amistar 250 SC. Środek ten wprowadzono także do kompleksowej ochrony kalafiorów, głównie przed czernią krzyżowych. Preparat ten wycofano ze stosowania w ochronie ogórków w uprawie polowej i pod osłonami oraz zmieniono jego dawki w ochronie marchwi i pomidorów.
W związku z ważnym problemem jakim jest bezpieczeństwo żywności podejmujemy także prace badawcze w kierunku poszukiwania nowych środków naturalnych i syntetycznych , w celu zapobiegania kontaminacją niebezpiecznymi dla zdrowia człowieka i zwierząt drobnoustrojami chorobotwórczymi na produktach warzywnych. Jedną z możliwości będzie stosowanie dezynfektantów do opakowań procesów produkcji i przechowania warzyw opartych na nadtlenku wodoru (Huwasan 50 TR i inne).

Podobne problemy jakie pojawiły się w ochronie warzyw przed chorobami w związku z wycofaniem szeregu środków ochrony roślin istnieją również w przypadku ochrony warzyw przed szkodnikami. Utrzymujące się nadal duże zagrożenie powodowane przez szkodniki glebowe z powodu wycofania środków opartych na diazinonie, będzie w roku bieżącym jeszcze większym kłopotem niż w latach ubiegłych. Nie zwalczane powodują coraz większe straty w uprawach. Jedną z ważniejszych przyczyn coraz większych strat powodowanych przez drutowce (larwy sprężykowatych), pędraki (larwy chrabąszczowatych), larwy koziułek i leni, turkucie oraz rolnice jest zwiększenie powierzchni upraw niektórych gatunków roślin, m.in. marchwi, cebuli, pomidorów, zbóż, rzepaku, kukurydzy. Często są one uprawiane w monokulturze. Również nieużytki zarastające chwastami stwarzają im doskonałe warunki do rozwoju. Zastosowanie prawidłowego płodozmianu, głębokiej orki zimowej i wiosennej, zaorywanie nieużytków oraz pułapek pokarmowych pozwoli na zmniejszenie strat.
Większe szkody na jesiennych uprawach kapusty pekińskiej, kalafiora i brokuła wyrządzane przez drugie i trzecie pokolenie śmietki kapuścianej (Delia radicum), o których informowaliśmy w roku ubiegłym nadal jest aktualne. Mamy nadzieję, ze coraz popularniejsze stosowanie pułapek zapachowych odławiających samice śmietki ułatwi poprawne ustalanie terminów jej zwalczania. Problemem staje się liczne występowanie mszycy kapuścianej (Brevicoryne brassicae) na jesiennych uprawach kapusty brukselskiej i pekińskiej. Efektywność środków jesienią, z uwagi na mogące w tym czasie występować okresy niskich temperatur może być mniejsza. W związku z tym należy szczególnie dokładnie lustrować plantacje aby stwierdzić moment zasiedlania roślin przez ten gatunek szkodnika i bezpośrednio po tym wykonać zabieg. W dalszym ciągu poważnym zagrożeniem dla cebuli, pora i kapusty są wciornastki, głównie wciornastek tytoniowiec (Thrips tabaci).
W programie znajdziecie Państwo nowe zoocydy, szkoda tylko, że wszystkie środki z grupy pyretroidów mają taką samą substancję aktywną alfa-cypermetrynę, a środki z grupy fosforoorganicznych chlorpiryfos. Taka sytuacja nie pozwala na przemienne stosowanie insektycydów, co może doprowadzić do szybszego uodpornienia się szkodników na tą substancję.
Ochrona integrowana i biologiczna
Wszystkich producentów warzyw szklarniowych i upraw w tunelach foliowych zachęcamy do stosowania metody integrowanej, w której chemiczne zwalczanie chorób stosuje się jednocześnie z biologicznym zwalczaniem szkodników. W programie oprócz zmian dotyczących środków ochrony roślin znowelizowano tabele zawierające wykaz pasożytniczych i drapieżnych organizmów dopuszczonych do stosowania w walce biologicznej.
Uwagi końcowe
Przypominamy o konieczności bezwzględnego przestrzegania okresów karencji i prewencji środków ochrony roślin, które są zamieszczone w tabelach bądź przy szczegółowych zaleceniach. Równie ważne jest ścisłe stosowanie określonych dawek środków ochrony roślin przeciwko chorobom i szkodnikom. Jeśli przy zwalczaniu tej samej choroby lub tego samego szkodnika podano zróżnicowaną dawkę środka, a równocześnie nie podano szczegółowych wskazań, to niższą ilość należy stosować przy mniejszym zagrożeniu uprawy.
Z zarejestrowanych zoocydów, które znajdują się w programie ochrony warzyw przed szkodnikami wiele ma rejestrację ważną kilka miesięcy dlatego szczególna uwagę należy zwrócić na daty podane w tabeli „Wykaz zoocydów" oraz gwiazdki (*) w programie szczegółowym.
Przestrzegamy przed kupowaniem i stosowaniem podrabianych środków ochrony roślin światowych marek oraz środków niewiadomego pochodzenia.
Większość tych nielegalnie sprzedawanych preparatów trafia na nasz rynek z państw dawnego Związku Radzieckiego i dalekiego wschodu (Chiny i inne państwa azjatyckie). Fałszywe środki są ogromnym zagrożeniem dla upraw i środowiska. Stosowanie nielegalnych środków ochrony roślin, przez często nieświadomych tego gospodarzy, to spore zagrożenie dla ich plantacji, które mogą zostać zniszczone. Gorzej jeżeli takie warzywa znajdą się na rynku wtedy ofiarami takiego postępowania będziemy my - konsumenci. Mogą być przypadki zagrożeniu zdrowia i życia.

Artykuł pochodzi z Programu Ochrony Roślin Warzywnych 2012

Aktualny Program Ochrony Roślin Warzywnych do kupienia w sklepie internetowym www.hortpress.com